Grote verdrietjes - Coronamijmeringen

Op de dag dat het precies 10 jaar geleden is dat mijn lieve vriendin Ann uit het leven is gestapt met behulp van euthanasie omdat ze het zware verdict dat de ergste der erge aandoeningen, ALS, niet langer wilde dragen, en ze degenen die haar het naaste waren, niet langer wilde pijnigen met deze rot ziekte, verneem ik via een comumn van Ilja Leonard Pfeiffer dat in Italie een verpleegster zich van het leven heeft beroofd omdat ze bang was dat ze haar eed aan Hippocrates had besmeurd.

Ann was één van de vrolijkste en mooiste mensen die ik ooit heb mogen kennen. Ik kan heel der dagen doorvertellen over haar, over ons. Over onze avonturen in den Dolce Vita, of den Apropos, onze zondag bruches in het Zuiderterras of de Bourla schouwburg, haar (bijna in het water gevallen) bruiloft met een grandioos geimproviseerd avondfeest in den Engel met verflenst bruidsboeket dat niemand zag door haar stralende ogen en de plateau fruits de mers (en eentje extra, geoffreerd door de cafébaas), onze gedeelde kattenfamilie; onze Tapa en lieve Sushi zaliger zijn de broertjes van Ann's kattineke Bengel die ondertussen het halve wildlife in de Ardennen onveilig maakt, de gesprekken die we voerden voor maar ook nadat ze de diagnose had gekregen, A.LS. Amyotrofische Laterale Sclerose, kloteziekte waarin ik me beet als een pitbull, zonder hem te kunnen verscheuren, en onze laatste keer face to face samen, 15 april 2010, een gesprek zonder woorden, want praten kon ze niet meer. Het was ons afscheid want de dag erna zou ze er niet meer zijn.

Ik weet niet waarom, maar het verhaal van Daniela Trezzi, in Italië, pakte me, en deed me aan jou denken, Ann. De verpleegster die in Monza op de IC unit werkte, en zelf bevangen werd door het virus. En daar niet mee kon leven, omdat ze bang was dat ze misschien anderen besmet had die daardoor het leven hadden gelaten.
Niemand beter dan Ilja kan haar verhaal vertellen, al is het maar in een paar prachtige lijnen.

Dat deze twee keiharde gebeurtenissen vandaag op elkaar botsen vind ik ergens een troostende gedachte, en ik hoop dat Daniela en jij mekaar vinden.

Ann, op verschillende plaatsen in België steken mensen die jou graag zien, vanavond om 19h een kaarsje aan. Als je het niet erg vindt, laat ik mijn kaarsje branden voor jou, en ook een beetje voor Daniela.
Het gaat jullie goed.
Love.

Mijn woorden tijdens Anns uitvaart.

Vriendschap
Je hebt nooit meer vrienden dan vingers aan één hand schreef iemand me pas. Ik denk dat hij gelijk heeft.
Je bent al zo n 25 jaar een constante in mijn leven. Mijn beste vriendinneke. Door dik en dun. We zagen of spraken elkaar niet elke dag, zelfs niet elke week, maar altijd wel echt,    graag.
Heel veel mensen vandaag hier aanwezig kennen jou vooral sinds je ziekte, of door je ziekte. Ik ken je ook anders, niet ziek, en denk daar zooooo graag aan terug.
Als ik mijn ogen dicht doe, zie ik je zitten aan de toog. In den Dolce Vita, of den Apropos, of in het Nicks Cafe, het is laat, het is gezellig, je bent de center of attention.
Van tijd tot tijd een pintje, af en toe een sigaretje, en dan zaten we uren te kletsen over vanalles. Het leven, mannen, werk, vriendschap,... wat we dit weekend zouden gaan doen, nog eens brunchen in de Foyer, of toch liever in het Zuiderterras. Dagje naar zee, of naar je ouders in de Ardennen.
We bestelden een laatste pintje, one for the road, en je reed me vlot naar huis alsof je heel den avond aan het plat water had gezeten.
De volgende dag een lunchke in den Ortelius, ik met donkere bril op om de sporen van de vorige avond te verbergen, jij stralend als altijd, fris als een hoentje met die grote glanzende ogen van je.
Ogen zijn de spiegel van de ziel zegt men wel eens. In de jouwe zag ik ook de weerspiegeling van je hart, het grootste hart dat ik ooit gekend heb.
Die ogen van je, daar kon je mee praten. Vuur zat er in, wanneer je iets onrechtvaardig vond, een twinkel wanneer je op het punt stond een grapje te vertellen. Liefde zag ik erin, wanneer een dierbare in je buurt was.
Ja die ogen van je, daar kon je mee praten. En de laatste tijd nog meer, toen ze zo ongeveer het enige waren waarmee je nog praten kon. Het vuur, de twinkels, de liefde, het zat er allemaal nog in.
Ik zag ook nog iets anders in je ogen, die laatste keer. Rust. Het was goed zo
zeiden je ogen me. Je was blij dat je hondje goed terecht zou komen, je was blij dat je ouders er troost in zouden vinden, je was blij omringd te zijn door de mensen die je zo graag zagen. Zien. Altijd graag zullen blijven zien.
Het geluk was voelbaar die avond, je kon het bijna aanraken en toen tikte je,
‘Ik ben content,   amai.’
Ik zie je nu voor me. Je lacht, je zit aan de toog, drinkt een pintje, rookt een sigaretje.
En je ogen stralen. Ze vertellen me dat het goed is zo.
Je bent content. Amai.

Rituelen - Coronamijmeringen

Vorige week dacht ik nog dat ik vandaag eerst uitgebreid in bad zou gaan, me dan mooi zou optutten, en in een wolk van mijn favoriete parfum in mijn meest feestelijke jurk naar het plein zou trekken waar ik vandaag, 20 maart, een verjaardagsdrink ging houden met mijn vriendinnekes. Mooi op tijd, want ik ben pas op 23 maart jarig, aanstaande maandag, en een maandag is niet echt een geschikte dag om feest te vieren vond ik.

In plaats daarvan hang ik op de bank, in een gemakkelijke broek, met elastiek in de taille, mijn haar in een knotje en amper opgemaakt. Ik zit met mijn tablet op schoot en schrijf dit.

Corona, jullie weten het al hè. Zoveel mogelijk thuis blijven, bars en restaurants zijn gesloten, etc, etc.
Ach, een verjaardag kun je verplaatsen, en of ik die nu twee dagen van te voren vier, of drie maanden later, plezant zal het wel worden. Dat geldt ook voor huwelijken, doopfeesten, een huwelijksverjaardag, bedrijfsfeestje of een reünie. Jammer van eventuele betaalde voorschotten. Hopelijk krijg je wat terug.

Veel erger zijn die zaken die niet uitgesteld kunnen worden. Zoals begrafenissen.
In Italië stapelen de lijkkisten zich op als kartonnen dozen op de Meir elke maandagavond, luttele uren voor ze opgehaald worden door de vuilkar. Crematoria draaien op volle toeren en de kistenbouwers kunnen de bestellingen niet volgen.

Een uitvaart mag in deze Coronatijden enkel bijgewoond door familie in de eerste graad, (pleeg)ouders, kinderen, broers of zusters, partner. Verder niemand. 'Het zou er gezellig aan toe gaan' grapte ik nog tegen mijn partner gisteren; 'Als ik morgen doodval, lopen alleen mijn vader en jij achter mijn kist. En een koffietafel mag ook al niet.' Maar ik lach niet meer. Ik ben bloedserieus.

Elke dag zie ik overlijdensadvertenties in de kranten zoals vandaag die van Jeanne Hertelmans. Eén maand geleden 98 geworden met ongetwijfeld een grote schare kinderen, kleinkinderen, achterkleinkinderen en wie weet nog meer. Maar de advertentie meldt "Gezien de huidige leefomstandigheden zal de uitvaartliturgie in intieme kring plaatsvinden". Of die van Harry Schuddinck, net 90 geworden met "Door de maatregelen in verband met het coronavirus zien wij ons genoodzaakt om in intieme familiekring afscheid te nemen van Harry". Voor Johnny Voners is er zelfs geen advertentie, en de uitvaart plechtigheid wordt geheim gehouden.

Een begrafenis is het ultieme beschavingsritueel. De overledene heeft er niets meer aan, om voor de hand liggende redenen, maar de nabestaanden des te meer. Een uitvaart helpt je een plaats te geven aan het drama, het verlies van iemand die je dierbaar is. Of dat nu in een kerk is, of in een crematorium, op het strand, op een boot of in een bos, je volgt en voert oeroude rituelen uit om voor jezelf, en ook voor anderen, duidelijk te maken hoe belangrijk die persoon, die je nu voor altijd moet missen, voor jou is. Is geweest. En zal blijven.
Met foto's, filmpjes, gedichten, zelf geschreven teksten en een bidprentje maak je een belevenis van dat laatste moment samen.
En dan ben je blij met steun. Met de aanwezigheid van familie, vrienden, collega's. Ik weet nog precies wie er allemaal was op de uitvaart van mijn moeder in augustus 2016, en ik zal dat nooit vergeten.

Ik mag er niet aan denken als we daar nu voor hadden gestaan, helemaal alleen, rap rap papieren invullen, tranen drogen en naar huis, in quarantaine.
Ik wens daarom alle mensen die nu in zo een vreselijke situatie zitten, die nu geen foto's aan het selecteren zijn "Kijk eens hoe goe ons moe hierop sta?", "Ziedier, weete da nog, die dag aan zee?", die geen filmpjes aan het monteren zijn met lievelingsliedjes van hun oom, zus, vader, oma, ... die geen passend tekstje aan het zoeken zijn voor op het prentje "Zeg, zouden we er niet wat meer bestellen, hij kende veel volk he?", heel, heel veel sterkte toe en ik hoop dat ze het later kunnen verwerken. Met een uitgestelde koffietafel, of met een bezoek met familie en vrienden aan een mooi kerkhof.


Het klinkt misschien raar, maar wanneer ik op vakantie ga, en dan liefst van al in Italië (dat al ik met pijn in mijn hart voorlopig even moeten uitstellen), bezoek ik daar al eens een kerkhof.
Het laatste waar ik geweest ben, was het Cimitero Monumentale di Staglieno in Genua, Eén van de grootste kerkhoven van Europa, één vierkante kilometer vol liefde en verdriet. Net als de dood, maakt dit coronavirus geen onderscheid. Of je nu rijk bent of arm, of je nu de Taj Mahal laat bouwen om je geliefde te eren, een handgeschreven Post-it tot het einde der dagen aan je koelkast laat hangen, of een foto in je portefeuille bewaart.
Afscheid nemen, en je geliefden herdenken, is essentieel. Doe dat nu, en later. Dat verjaardagsfeestje of dat communiefeest, dat halen we nog wel in.

(Hoe schrijnend het er aan toe gaat in Bergamo, lees je hier)

Wijn uit een gat is geen fiasco.

Buchetta. Letterlijk betekent het 'gaatje'.
Meestal is een gat een opening waarin je iets kunt laten vallen. Niet in dit gat. Hier komt zelfs wat uit, als je geluk hebt ...

Ondertussen zijn mijn man en ik al meerdere keren in Firenze geweest. Het is en blijft één van onze lievelingssteden in Italië. Deze keer zou het ons vijfde bezoek zijn, en we bleven er een hele week.
Zoals steeds loop ik met mn Canon Powershot als ware hij vastgelijmd aan mijn hand door de straten van deze stad.

De grote monumenten laat ik na al die keren aan me voorbijgaan, mijn oog zoekt vooral kleine eigenaardigheden, al dan niet esthetisch, liefst grappig, zoals de vele verkeersborden van Clet.


Ondertussen heb ik meerdere mapjes 'Firenze' met foto's op mijn computer staan, vol met fragmenten van deze stad om later nog eens rustig te kunnen bekijken. Het ene beeld roept een geur op, het andere een geluid, een smaak, een herinnering.

Ik kan er dus niet bij dat ik op geen één van die vorige keren, geen enkele keer, never, nooit, jamais, not once, die kleine stenen uitsparingen heb opgemerkt in verschillende gebouwen, meestal op ooghoogte, en in de vorm van een deur.


Het was nota bene een Florentijnse stadsgids waarmee we op stap gingen (noem het beroepsmisvorming, of liefde voor mijn job) die onze aandacht erop vestigde. De wandeling was wat ze bij ons een 'kroegentocht' zouden noemen. Hier was het een 'Aperitivo tour', klinkt een stuk beter he, moet ik ook eens over nadenken ..., en Sarah zou ons meenemen naar plaatsen die we anders niet zouden gevonden hebben.

De eerste was er al boenk op. Palazzo Antinori, op de sjieke Via de' Tornabuoni, zeg maar de Rodeo Drive van Italie.

De familie Antinori is één van de grootste wijnbouwers in Italie, en dat al gedurende 26 generaties (sinds 1385). Ze hebben verschillende palazzi in de stad (op het terras van onze Air BnB keken we op de binnentuin van hun gigantisch palazzo in Oltrarno (er was helaas nooit iemand te zien, zelfs geen knappe Italiaanse poolboy of tuinman) en midden in het centrum had je dan hun Palazzo Antinori. Aan de voordeur fluisterde Sarah met het grootste ontzag:

"If you're lucky, you can sometimes see them sitting here for breakfast."

We waren duidelijk not lucky vandaag, geen Antinori te zien, maar de binnenplaats was wel indrukwekkend!


Ik hoorde in gedachten het gejoel en de vreugdekreten van de Florentijnen wanneer een wijnkar zoals deze volgeladen met wel 2000 (tweeduizend!!) flessen wijn de stad binnen kwam gereden.
De typische Chianti fles - rond, want de gemakkelijkst mogelijke blaasvorm; in een rieten mandje, waardoor de fles wel rechtop gezet kon worden, en beschermd was tegen het breken - heet een 'fiasco' naar het latijnse woord flasca (fles) of flasco (container).

Wat deze flessen te maken hebben met fiasco's zoals wij ze kennen, maar hopelijk niet al te vaak meemaken, is niet duidelijk.

Velen schrijven het toe aan Domenico Biancolelli, een 17e eeuws Italiaans artiest die zijn publiek vermaakte als Harlekijn met een collectie alledaagse voorwerpen. Toen zijn act een avond mislukte, gaf hij de wijnfles de schuld, en gooide die in stukken op de grond.
Vanaf toen werd een bijzonder slecht gesmaakte theatervoorstelling aangeduid als een 'fiasco', komende van 'far fiasco' letterlijk: 'maak een fles', of à la Française: 'faire bouteille'.

Bon, ik dwaal af, terug naar Antinori.
Onze gids nam ons mee naar een zijstraatje langs het Pallazzo, en wees een houten miniatuurdeurtje aan, in een prachtig stenen kader.


'This is a winewindow' zei ze, 'Un Buchetta del vino!'

Ze had mijn interesse.
Rond 1500 wilden de wijnhandelaars niet enkel aan groothandels verkopen, maar ook aan particulieren. In de stad heersten echter strenge wetten met betrekking tot openingsuren, en de deuren van de zaak moesten buiten deze openingsuren onherroepelijk dicht.
Slimme handelaars hadden daar echter een briljante oplossing voor en ze lieten een klein deurtje maken naast hun grote poort, of zelfs in de zijkant van hun gebouw. De 'Buchette del vino' waren geboren.

Hoe werkte het? Een passant met dorst klopte aan op het deurtje. Als het deurtje openging, gooide hij een paar lire naar binnen, en kreeg in ruil een glas wijn.
Geweldig toch?

Vanaf dat moment, overal waar ik keek, zag ik van die buchette. De meesten waren sterk verwaarloosd, anderen waren op een esthetische manier verwerkt tot brievenbus, deurbel, ... en ondertussen is zelfs al een echte Associazione Culturale die de 'buchette' opspoort, probeert op te knappen, en ze voorziet van een officieel koperen plaatje.
Italiaans erfgoed in ere hersteld.


Nu waren niet alle wijnhandelaars uit op winstbejag, ook mensen die het minder breed hadden, werden niet vergeten. De meeste buchette zijn geinstalleerd op ooghoogte, maar soms zie je er al eens eentje onderaan een gebouw. In deze lage 'buchette' werd regelmatig een glas wijn met een stuk brood klaargelegd voor de armen. Mooi he?


Nu wil het toeval, als je in toeval gelooft, dat net die week dat wij er waren, er geschiedenis werd geschreven. 'Buchette del vino' geschiedenis.

Babae Bar, in de Via Santo Spirito in de wijk Oltrarno (de wijk aan de overkant van de rivier Arno, de toffe wijk by the way) had naast hun entree zo'n prachtig historisch 'buchetta del vino' en vanaf 9 juli 2019 namen ze het terug in gebruik!! Elke (week)dag van 19h tot 20h kun je via het 'buchette' van Babae een glas wijn krijgen.

Je geeft 3€, en je krijgt een glaasje rode wijn, met een bruschetta. Binnenin zit iemand met een serieuze voorraad wijn, glazen, bruschette, en wisselgeld ...


Het inititatief werd enthousiast onthaald door de Florentijnen, de Associazione Culturale, door mij, en door de pers.


De rest van de vakantie spendeerde ik aan het verder opsporen van 'buchette del vino', met veel succes, doch helaas was er maar eentje waar je wijn uit kreeg ...


We sloten deze heerlijke week af met een culinair hoogtepunt in een restaurant dat heette, je raadt het nooit ... La Buchetta.


Ga zelf ook eens op zoek, en doe ze de groeten daar bij Babae!